Zarówno ludzie jak i zwierzęta nie są sami w przyrodzie. Są kontynuacją energii kosmicznej CHI. Każda zmiana w przyrodzie wpływa na ciało zwierzęcia i człowieka. TCM - Tradycyjna Medycyna Chińska wyodrębnia we wszechświecie 5 elementów:

• Ogień
• Ziemia
• Woda
• Drzewo

które są w nieustannym i cyklicznym ruchu. Elementy te wpływają na siebie pozytywnie i negatywnie, hamująco, pobudzająco i rozpraszająco. Tak że w efekcie suma energii jest bez zmian, jeżeli nie ma patologii. Każdy z elementów rodzi następny i pobudza jego działanie. Ze spalonego Drzewa powstaje popiół (Ziemia), która przeobraża się w Metal, a ten w wyniku wysokiej temperatury staje się płynny (Woda). Woda jest konieczna dla wzrostu Drzewa. Tak wygląda cykl twórczy.

Natomiast cykl destrukcyjny (linie po przekątnej): Metal ścina Drzewo, Woda gasi Ogień, Drzewo rozsadza korzeniami Ziemię, Ogień topi Metal, Ziemia zasypuje Wodę.

Taki sam mechanizm funkcjonuje w organizmach zwierząt:

• Sercu odpowiada Ogień
• Śledzionie odpowiada Ziemia
• Płucom odpowiada Metal
• Nerkom odpowiada Woda
• Wątrobie odpowiada Drzewo

Organizm zwierzęcia jest traktowany jako całość, a narządy oddziaływują na siebie wzajemnie pobudzająco lub hamująco. Jeżeli zasilane energią wszystkie elementy są właściwie i są mocne to krążenie energii odbywa się wg ruchu wskazówek zegara. Jest to tzw. krążenie odżywcze lub więź pobudzająca. W taki sam sposób każdy element pobudza następujący po sobie i jednocześnie kontroluje element następujący po nim. Taka sytuacja daje względną równowagę.

W patologii najczęściej bierze górę więź destrukcyjno-hamująca, która występuje przy nadmiarze lub niedoborze jednego lub wielu elementów, gdy dochodzi między nimi do zwalczania lub przeciwdziałania. W takim przypadku nadmiar destrukcji powoduje osłabienie pobudzanego elementu np. jeśli Woda działa nadmiernie na Drzewo, to ono słabnie. Natomiast niedobór więzi destrukcyjnej powoduje, że niehamowany element ma przewagę.

W więzi destrukcyjnej:

• Drzewo - hamuje - rozsadza korzeniami Ziemię
• Ziemia - hamuje - zasypuje Wodę
• Woda - hamuje - gasi Ogień
• Ogień - hamuje - topi Metal
• Metal - hamuje - tnie Drzewo

Obieg kontrolny jak sama nazwa mówi kontroluje, nie wzmacnia, nie odżywia, nie stymuluje. Jedynie hamuje nadmiar. Ma pieczę nad tym czy prawidłowe jest odżywianie, wzmacnianie, czy są lub nie zaburzenia i nieprawidłowości w funkcjonowaniu narządów. W medycynie weterynaryjnej teoria 5 przemian pozwala nam wyjaśnić etiologie i mechanizm choroby. Wszystkie choroby biorą się z czterech podstawowych warunków zależności: nadmiar pobudzenia i nadmiar destrukcji oraz niedobór pobudzenia i niedobór destrukcji.

Odpowiednikami dla przemiany:

• Drzewa - jest Wątroba i Woreczek żółciowy
• Ognia - Serce, Jelito cienkie, Potrójny ogrzewacz, Osierdzie (krążenie)
• Ziemi - Żołądek, Śledziona z Trzustką
• Metal - Płuca i Jelito grube
• Wody - Nerki i Pęcherz Moczowy

Ponadto każdy element przemiany, każdy narząd musi mieć i ma dwa meridiany - YIN i YANG, które muszą być w równowadze. Każde zaburzenie doprowadzi do dysfunkcji. Przemiany energetyczne między meridianami i narządami są zależne od pór roku, cyklu księżyca, cyklu dobowego. Wpływają też na kondycję psychiczną.

W TCM klasyfikuje się organy, tkanki, zmysły, kolory, emocje, nastroje, smaki, zapach, wydzieliny, organy zmysłów, wrażenia, pory dnia, rozwój, kierunki, klimat, pogoda, pokarm roślinny itd. Każdy element ma w ten sposób swoje odpowiedniki. Dzięki teorii pięciu przemian można wytłumaczyć prawie wszystkie zjawiska i procesy zachodzące na zewnątrz organizmu, jak i w jego wnętrzu. Jest narzędziem do postawienia diagnozy i znalezienia źródła choroby. W cyklu pięciu przemian energia wędruje od narodzin do śmierci poprzez ciało, umysł i duch z jednego organu do drugiego. Energie te krążą w obrębie zamkniętym i dotyczą tych samych elementów.

Element Drzewa reprezentuje wiosnę, poranek i wschód , ale też czas narodzin, nadziei, miłości. Kolorem tego elementu jest zielony. Narządem odpowiadającym temu elementowi jest Wątroba i Woreczek żółciowy.

Wątroba jest odpowiedzialna za stan oczu. Jeżeli wątroba jest zbyt gorąca, to oczy są zbyt suche, a to w efekcie może doprowadzić do zapalenia spojówek, do swędzenia oczu i krwistych wybroczyn. Również inne schorzenia oczu jak np. złe widzenie, katarakta u podłoża ma Wątrobę. Alergiczne zapalenie spojówek jest spowodowane niedoczynnością Wątroby i tak się dzieje najczęściej na wiosnę. A przecież wiosna jest w elemencie Drzewa.

Najbardziej znanym przykładem widocznego zakłócenia pracy wątroby i pęcherzyka żółciowego widocznym w oczach jest żółtaczka. Xue obiegu Wątroby nawilża oczy. Jego niedobory powodują osłabienie wzroku. Brak Xue doprowadza do osłabienia widzenia, braku nawilżenia oczu łzami, zapalenia spojówek. Oczopląs jest powodowany stanem Wiatru Wątroby, a objawem wewnętrznego Wiatru Wątroby jest zez. Ale nie tylko obieg czynnościowy Wątroby wpływa na oczy również obieg czynnościowy Nerek i Serca.

Wątroba decyduje o jakości ścięgien, powięzi, pazurów i napięcia mięśni. Gdy Wątroba ma nieodpowiednią ilość krwi i jej jakość jest zła- łamią się pazury.

A gdy są rysy wzdłuż pazurów, tzn. że mamy nadmiar soli w organizmie i trawienie jest nieprawidłowe. Xue obiegu czynnościowego Wątroby nawilża wiązadła, jej niedobór lub brak doprowadza do skurczy mięśni. Poprzez niedożywienie wiązadeł i powięzi dochodzi do zaburzeń w zginaniu i prostowaniu kończyn w stawach a także do drżenia kończyn, a nawet zaburzeń czucia w kończynach.

Nieprawidłowa funkcja obiegu Wątroby wpływa na jakość Xue i w ten sposób może doprowadzać do schorzeń skóry jak np. łuszczyca, egzema. W przypadku stanu Gorąca Xue związanych z zaburzeniami funkcji obiegu czynnościowego Wątroby dochodzić może do ropnego zapalenia skóry.

Wątroba wpływa na stan żył i narządów moczowo-płciowych. Wątroba gromadzi krew, reguluje ilość i ciśnienie krwi, wspomaga cyrkulację energii Qi i krwi, gromadzi Yin i rozprowadza Yang, oraz kontroluje przepływ Qi w organach.

Obieg czynnościowy Wątroby w cyklu rebelującym wpływa na obieg czynnościowy Żołądka i Śledziony. Przy braku zaburzeń esencja z pokarmu jest odpowiednio przerabiana i przetransportowana. W przypadku zaburzeń przepływu Qi w obiegu czynnościowym Wątroby poprzez cykl rebelujący, Wątroba wpływa na Żołądek i Śledzionę i zmienia przepływ Qi w obiegu Żołądka i Śledziony, efektem czego są wymioty i biegunka.

Odpowiedni przepływ Qi w obiegu czynnościowym Wątroby nie prowadzi do zaburzeń emocjonalnych zwierzęcia. Wpływ tego obiegu na cały system energetyczny przy braku zakłóceń daje gwarancję prawidłowego rozwoju, gdyż nie prowadzi do zastojów, nie tworzy stwardnień w organizmie i wpływa na harmonijną pracę prawie wszystkich narządów.

Psy, które nie są kochane, które tłumią uczucia nie pozwalając się im uzewnętrznić, psy, które mają zbyt ograniczoną swobodę stają się nerwowe i hektyczne. Nie potrafią się skoncentrować na zabawie, mają trudności w opanowaniu swoich reakcji i mają zaburzenia emocjonalne. Do tego doprowadza stagnacja Qi.

Wątroba jest spichlerzem Xue, jest to najważniejsza funkcja tego obiegu. Xue jest indywidualną, specyficzną, materialną formą energii Qi. Jest ona niezbędna dla każdego zwierzęcia. Xue wpływa na mięśnie poprzez czucie. Jego brak lub niedobór powoduje mrowienie brak czucia w kończynach, zaburzenia koordynacji i słabość kończyn.

Wątroba wspomaga gospodarkę wodna organizmu.

Wątroba również wpływa na płodność, ciążę i poród. Prawidłowe gromadzenie Xue przez wątrobę wpływa na cykl rujowy . Nadmiar lub stan Gorąca Xue w obiegu czynnościowym Wątroby doprowadza do krwawień macicznych. Natomiast osłabienie Xue doprowadza do osłabienia cyklu rujowego lub jego braku. Zastój Xue spowodowany stagnacją Qi w obiegu czynnościowym Wątroby powoduje bolesne cykle rujowe u zwierząt z silnymi krwawieniami a u kobiet napięcie przedmiesiączkowe.

Reguluje meridiany CHONG MAI i REN MAI oraz DAI MAI poprzez odpowiednie magazynowanie Xue, a one są ściśle związane z macicą i tą drogą dochodzi do zaburzeń cyklu rujowego.

Wątroba wspomaga trawienie, produkuje i wydziela żółć.

Drgawki i porażenie są oznaką niewydolności energetycznej Wątroby, gdyż ma ona wpływ na nerwy obwodowe, decyduje o jakości osłonki mielinowej nerwów. Jeżeli Wątroba jest za bardzo Yin, powstają silne skurcze mięśni a nawet padaczka.

Woreczek żółciowy odpowiada za trawienie, pośrednio wpływa na stan kości, magazynuje żółć i ochrania Wątrobę. Woreczek żółciowy i Wątroba wpływa na całe oko. Woreczek żółciowy jest centrum inicjatywy i decyzji. W przypadku schorzeń pęcherzyka żółciowego jego zawartość płynie w odwrotną stronę i doprowadza do gorzkich wymiotów. W dłuższym zaleganiu płynów w pęcherzyku żółciowym stan ten uzewnętrznia się na skórze i w oczach w postaci żółtego zabarwienia.

Qi Wątroby decyduje o przepływie do jelita płynu z pęcherzyka żółciowego, a więc zaburzenia w obiegu czynnościowym Wątroby zaburzają jego odpływ. Stan ten według cyklu rebelującego wpływa patologicznie na funkcje trawienne z obiegu czynnościowego Żołądka i Śledziony.

Obieg czynnościowy Woreczka żółciowego wpływa na odwagę i dlatego osłabienie tego obiegu powoduje u psów lękliwość. Obieg Woreczka żółciowego współdziała z obiegiem czynnościowym Wątroby na stan wiązadeł i powięzi poprzez dostarczenie do nich Qi.

Element Drzewa a więc i Wątroba "lubi smak kwaśny", zapach zjełczały, w emocjach rządzi się gniewem i krzykiem. Gdy Wątroba jest przegrzana, aby ja oziębić należy podać pokarm kwaśny, gdyż ten smak daje wtedy tej fazie energię.

Wszystkie emocje wpływają na Wątrobę a zmiany poprzez cykl rebelujący, destrukcyjny - do Żołądka. Psy szczekliwe, agresywne, rozgniewane to objaw nadczynności energetycznej Wątroby. Znane powiedzenie ,że "złośliwy to taki co mu coś na wątrobie leży" albo że "żółć go zalewa" mówi samo za siebie. Przypominam również o znanym ludowym powiedzeniu "złość piękności szkodzi". A dlaczego ten związek z wątrobą ma wpływ na piękność? Otóż Wątroba w cyklu pobudzającym (wzmacniającym), w cyklu, w którym jest krążenie energii odżywczej bezpośrednio ma wpływ na Serce i Jelito cienkie oraz Osierdzie- krążenie i Potrójny ogrzewacz. Jelito cienkie m.in. jest odpowiedzialne za ukrwienie skóry a Serce za naczynia tętnicze. Osierdzie razem z Gorącem Sercem za radość, Potrójny ogrzewacz górny zmniejsza słabość i zmęczenie a Potrójny ogrzewacz środkowy za odpowiednie przyswojenie Qi z pokarmu. Wnioski proszę wyciągnąć samemu.

Natomiast Wątroba w cyklu rebelującym, hamującym, niszczącym i destruktywnym przy nadmiarze energii wpływa na obieg czynnościowy Śledziony i Żołądka. Śledziona kieruje m.in. płynami, co wpływa na napięcie tkanek, wpływa na tkankę łączną podskórną i odżywia mięśnie. Natomiast Żołądek pobiera Qi z pokarmu i jest źródłem płynu.

Proszę sobie odpowiedzieć - jak wygląda kobieta ze skórą bez napięcia, z opuchniętymi workami pod oczami, ziemistą cerą, bez emocji i radości. Czy jest piękna?

OKNEM WĄTROBY są oczy a szczególnie tęczówka a wydzieliną łzy. Pęcherzyk żółciowy między godziną 23.00 a 1.00 a Wątroba między 1.00 a 3.00 najintensywniej pracują i wtedy jest to ich maksimum energetyczne. Ten czas potrzebny jest Wątrobie aby przeprowadzić prawidłowo detoksykację organizmu. Karmienie zwierząt na noc po godzinie 20.00 doprowadzi do zaburzeń tego procesu i funkcje Wątroby i Pęcherzyka żółciowego o tej porze mogą być wyraźnie osłabione. Psy o tej porze mogą cierpieć wtedy na bezsenność. Mogą być rozdrażnione i niespokojne. Świadczy to o zbyt dużej ilości energii Yang w Woreczku żółciowym. Powodem tego może być podawanie zbyt dużej ilości słonej, zbyt ostrej i zbyt mięsnej karmy. Te zwierzęta są na najlepszej drodze do wytworzenia kamieni żółciowych.

Elementem klimatycznym związanym z fazą Drzewa jest Wiatr i w związku z tym nie tylko "wiatr wewnętrzny" ale i zewnętrzny przeciąg wpływają na obieg czynnościowy Wątroby i Pęcherzyka żółciowego. Awersja na przeciąg jest wzorcem chorobowym Wątroby.

Wątroba odpoczywa między godziną 13.00 a 15.00, Woreczek żółciowy miedzy 11.00 a 13.00. Jeżeli pies jest wówczas osłabiony i senny, świadczy to o osłabieniu Wątroby i należy ją jak najszybciej leczyć.

W cyklu Brat-Siostra (np. Wątroba i Woreczek żółciowy, Żołądek i Śledziona) organy mają współdziałać i są zależne od siebie. Krótkotrwałe zaburzenia w organach YIN nie wpływają w istotny sposób na organy YANG.

Obieg czynnościowy Wątroby wpływa na obieg czynnościowy Woreczka żółciowego. Przy stagnacji Qi w obiegu czynnościowym Wątroby może dojść do zaburzeń przepływu Qi w obiegu czynnościowym Woreczka żółciowego. Klinicznie objawi się to odbijaniem, zapachem z pyska a nawet w zaawansowanych stadiach doprowadzi do żółtaczki.

WZORCAMI CHOROBOWYMI Wątroby są: zaburzenia koordynacji lokomocji i równowagi, dreszcze, gorączka, poty, awersja na przeciąg, nagły wędrujący ból, skurcze mięśni, nerwów i narządów, porażenia, drgawki, świąd, pokrzywka, zawroty głowy, agresja, niecierpliwość, rozdrażnienie, szczekliwość, zgrubienia, guzy, obrzęki, zakrzepy, nienormalne ruchy żołądka i śledziony. A także zaburzenia w wydzielaniu żółci, żółtaczka, zapalenia wątroby, gorzki sam w pysku, stagnacja Qi - krwi, płynów, śluzów (obrzęki) ataki serca, zaburzenia metabolizmu cukru, ból w podżebrzu, wymioty, niestrawność, zatwardzenie. Ponad to wzorcem chorobowym może być także zapalenie gruczołu krokowego, cewki moczowej, najądrza. Nieregularny cykl rujowy, zaburzenia płodności, ciąży, porody, ejakulacji płodności i opryszczka narządów płciowych. Również zmniejszenie krwi w wątrobie (anemia, krwawienia), zaburzenia ścięgien, oczu, pazurów, bóle oczu i powiek, zaćma, jaskra, świąd, wrażliwość skóry i mięśni, wrzody, czyraki, trądzik, przeziębienia, grypa, zawroty głowy, bóle stawów, mięśni i głowy oraz inne zaburzenia charakteryzujące się nieregularnością różnych funkcji.

Obieg czynnościowy Wątroby i Woreczka żółciowego WZMACNIA spokój zwłaszcza podczas leżenia, rozluźnienie i radość, natomiast NISZCZY duża aktywność, obciążenie pracą (psy pracujące stale) seksem (nadpobudliwość) i jedzeniem oraz nerwowość w domu np. kłótnie.

Tak oto pokrótce i w pewnym uproszczeniu starałem się przekazać sens Teorii Pięciu Elementów oraz ważność jednego z elementów tej teorii - elementu Drzewa-Wątroby.

Lek. wet. MIROSŁAW TARKA
Klinika Weterynaryjna Opole